دِزفول از شهرهای استان خوزستان در جنوب باختری ایران است که در کنار رودخانه دز گسترده شدهاست. این شهر در دامنههای زاگرس میانی جای دارد و پیشینه تاریخی آن به زمان ساسانیان برمی گردد اما پیش از ساسانیان هم آباد بوده و بخشی از سرزمینهای امپراتوریهای ایلام و هخامنشیان به شمار میرفتهاست.
ویژگیهای جغرافیایی و آب و هوا
شهرستان دزفول از دید جغرافیایی در درازای جغرافیایی ۴۸ درجه و ۲۴ دقیقه خاوری و پهنای جغرافیایی ۳۲ درجه و ۲۲ دقیقه شمالی گسترده شدهاست و بلندای آن از روی دریا ۱۴۰ متر میباشد. دزفول مانند بیشتر شهرهای خوزستان دارای آب و هوای گرم و شرجی میباشد و تابستانی گرم و زمستانی مدیترانهای دارد. میانگین بارش سالانه باران ۲۵۰ میلی متر و میانگین دما ۳ درجه سانتیگراد در زمستان و ۴۹ درجه سانتیگراد در تابستان میباشد.
ترابری
دزفول دارای یک فرودگاه است که کاربرد آن پیشتر ویژه نیروهای ارتشی بودهاست اما امروزه یک بخش آن همگانی گردیده و دارای پروازهای روزانه به بسیاری از شهرهای ایران میباشد. این شهر به راه آهن سراسری پیوند ندارد و مردم برای سفر با قطار از ایستگاه اندیمشک که در نزدیکی دزفول است استفاده میکنند.
راههای زمینی دزفول:
بزرگراه دزفول – اندیمشک به درازای ۵ کیلومتر
بزرگراه دزفول – شوش به درازای ۲۵ کیلومتر
راه آسفالته دزفول – شهیون به درازای ۵۵ کیلومتر
راه آسفالته دزفول – شوشتر به درازای ۶۷ کیلومتر
راه آسفالته دزفول – لالی به درازای ۸۵ کیلومتر
شمار مردم دزفول
بر پایه آمارهای بدست آمده از سرشماری پایگاه آمار ایران، شمار مردم شهر دزفول در سال ۱۳۸۵، برابر با ۲۲۸٬۵۰۷ تن بودهاست.
نام و تاریخچه
برپایه نوشته ایرج افشار (شهرهای ایران) دزفول شهری است که پیشینه آن به چندین هزار سال میرسد. «دزپل» یا «دژپل» را در گویش بومی دزفیل و دسفیل گویند و عربی شده آن دزفول است. دزفول در زمان ساسانیان همزمان با ساختن پل در کنار آن بر روی رود دز برای پدید آوردن پیوند میان پایتخت تازه (جندی شاپور) و شوشتر بنیان نهاده شد. دژ به معنی سنگر و سکوی دیدبانی میباشد و چنین بر میآید که نام دزفول یا دزفیل از نام دژ ساخته شده در کنار پل گرفته شدهاست. یکی از نامهای دیگر دزفول اندامش بودهاست که نام اندیمشک از این نام برگرفته شدهاست. شهر دزفول بر روی تپهای به بلندای ۲۱۰ متر از رودخانه بنیان نهاده شدهاست و سردابهای ژرفی دارد. شهردزفول پیش از ساسانیان -که ساخت پل کهن دزفول به آن زمان برمیگردد- نیز دارای شهرآیینهایی بودهاست. از ایلامیان و گوتیان گرفته تا مادها و هخامنشیان همه روزگاری در این سرزمین زیستهاند. دزفول از یورش مغول جان بدربرد و پس از اسلام گاهی آباد و گاهی ویران گردید اما پیشرفت گسترده آن همزمان با ساخت سد دز (سد محمد رضا شاه پیشین) به دست ایتالیاییها در ۳۰ سال گذشته بدست آمد. این شهرستان در زمان جنگ ایران و عراق آسیبهای زیادی دید اما پس از جنگ بازسازی شدهاست.
دزفول در زمان جنگ ایران و عراق
با آغاز جنگ ایران و عراق، دزفول یکی از شهرهایی بود که بیش از ۱۶۰ بار به آن یورش موشکی شد. در تاریخ ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ هواپیماهای عراقی در نخستین روز جنگ به شیوه نیروی هوایی ارتش اسرائیل در جنگ ششروزه به پایگاههای نیروی هوایی ایران یورش بردند. پایگاه چهارم شکاری (پایگاه وحدتی) یکی از این پایگاهها بود.
پس از آن نیروهای عراقی بارها به شهرهای دزفول و اندیمشک با بمب و موشک یورش بردند دزفول در جنگ هشت ساله ۲٬۶۰۰ کشته داشت. پس از جنگ به پاس پایداری مردم دزفول، این شهر شهر نمونه نامیده شد. خمینی به پاس پایداری مردم این شهر گفتهاست:
« شما دزفولیها امتحان دادید و از این امتحان خوب بیرون آمدید. شما دین خود را به اسلام ادا کردید »
گویش مردم دزفول
بیشتر مردم دزفول به گویش دزفولی که یکی از گویشهای جنوب باختری زبان فارسی است، سخن میگویند. گویش شوشتری نزدیکترین گویش به دزفولی به شمار میآید. گویشوران این دو گویش مردم بومی شهرهای دزفول و شوشتر میباشند.
کارهای دستی
ابزارهای دست ساز چوبی مانند زیرقلیان، قلیان، شمعدان، چوب لباسی، نمکدان و... از سازههای دستی شهرستان دزفول به شمار میآیند. یکی دیگر از سازههای دستی این شهر کارهای دستی بر روی فلزها میباشد که از آن میان میتوان ورشوسازی، قلمزنی روی زر و سیم و زرگری را نام برد. در کارگاههای ورشوسازی بازار کهنه دزفول ابزار چایخوری و سینی و آتشدان ساخته میشود.نمدمالی، خراطی، کپوبافی و گیوه دوزی نیز از دیگر سازههای این شهر به شمار میآیند.
دیدنیها
سازههای تاریخی
نامی ترین سازه تاریخی دزفول «پل قدیم» دزفول است که شاپور نخست ساسانی به کمک زندانیان رومی آن را بر روی رود دز ساخت است از این رو پل رومی نیز خوانده میشود. این پل پیشینهای نزدیک به ۱۷۰۰ سال دارد. همچنین دژی نیز برای دیدبانی و پاسداری شهر در کنار پل دزفول ساخته شده بود که امروز هم ویرانههای آن در شهر دزفول به چشم میخورد. این پل چندین بار بازسازی شدهاست از این رو در ساختمان آن رگههایی از معماری(مهرازی) نوین نیز دیده میشود. در دوران پهلوی، به سبب ویران شدن دهانههای میانی این پل، دو دهانه بتونی ساخته شد.
آسیابهای دزفول، مسجدجامع، آرامگاه امام زاده سبزه قبا(ع)، بازار کهنه شهر، آرامگاه «یعقوب لیث صفاری»، تپههای چغامیش، مسجد لب خندق، زیارتگاه شاه ابوالقاسم، مجموعه تاریخی شاه رکنالدین، آرامگاه محمدبنجعفرطیار، آرامگاه امام زاده رودبند و خانه تیزنو (اداره میراث فرهنگی دزفول) از بخشهای دیدنی و تاریخی این شهرستان به شمار میآیند.
زیارتگاهها و آرامگاهها
از این دست میتوان آرامگاه حزقیل پیامبر پدر دانیال پیامبر (به گفتی دیگر «بابا حزقیل»)، آرامگاه امامزاده رودبند، زیارتگاه سبزه قبا برادر تنی امام رضا و همچنین آرامگاه محمد بن جعفر طیار شوهر «ام کلثوم دختر امام علی» را نام برد.
| < قبلی | بعدی > |
|---|
اوقات شرعی دزفول (275)